Ieder mens wil graag voluit leven, maar ervaart daarbij soms belemmeringen. We worden allemaal weleens geconfronteerd met gedachten als: Kan ik het wel? Waarom lukt het mij niet? Ik zou gelukkiger moeten zijn. Succesvoller. Ik zou toch ergens anders in mijn leven moeten staan.
Herkenbaar? Dit soort gedachten hoort bij de menselijke geest. Toch lijken ze soms een eigen leven te leiden. Je hoofd spreekt je dan toe op een manier die niet bijdraagt aan je welzijn en die je belemmert om voluit in het leven te staan. En je hoofd heeft vaak een mening, ook als je daar niet om hebt gevraagd.
Onze geest probeert ons te beschermen tegen mogelijke gevaren, teleurstelling of pijn. Hij vergelijkt, waarschuwt en voorspelt erop los. Vaak goed bedoeld, maar niet altijd behulpzaam. Soms houdt die bescherming ons juist tegen om iets te doen wat we belangrijk vinden.
Binnen ACT, Acceptance and Commitment Therapy, beschouwen we onze geest daarom niet als een vijand. Hij hoort immers bij ons. We oefenen om anders met onze gedachten en gevoelens om te gaan, zodat ze minder bepalen welke stappen we zetten.
Het uitgangspunt is dat we een rijk en betekenisvol leven kunnen opbouwen, met ruimte voor de pijn die onvermijdelijk bij het leven hoort.
Klinkt zwaar. Moeten we dan vooral leren afzien? Gezellig vooruitzicht. 😉 Gelukkig valt daar meer over te vertellen.
Maar wat is dan voluit leven?
Negatieve ervaringen kunnen kleuren hoe we naar de toekomst kijken. Als je ooit bent afgewezen, kan je hoofd voorspellen dat dit opnieuw gebeurt. Als iets eerder niet lukte, ontstaat misschien de gedachte dat je er maar beter niet meer aan kunt beginnen.
Onze geest schrijft soms alvast het hele verhaal, inclusief een ongelukkig einde. Voor je het weet, stel je iets uit, trek je je terug of begin je ergens niet aan, terwijl het eigenlijk wel belangrijk voor je is.
Met ACT oefen je om bewuster te worden van die gedachten en hun invloed. Het doel is niet om ieder lijden op te lossen of elke moeilijke gedachte weg te krijgen. Je leert ruimte maken om jezelf af te vragen: wat wil ík hier doen?
Voluit leven betekent ook erkennen dat sommige moeilijkheden niet zomaar verdwijnen. Verlies, onzekerheid, lichamelijke beperkingen of pijnlijke herinneringen kunnen bij je leven blijven horen. Daar ruimte voor maken betekent niet dat je alles goedkeurt of je erbij neerlegt. Je kunt blijven veranderen wat veranderbaar is, terwijl je aandacht geeft aan wat het leven voor jou waardevol maakt.
Wat voor mens wil je zijn? Hoe wil je omgaan met jezelf en de mensen om je heen? Waar wil je tijd en aandacht aan besteden?
We leren herkennen wanneer ons hoofd ons tegenhoudt, bijvoorbeeld doordat we iets uitstellen of uit de weg gaan. Vervolgens oefenen we om kleine stappen te zetten naar wat we belangrijk vinden, ook als dat spannend of moeilijk voelt.
ACT is er niet op gericht om al je problemen op te lossen, maar om er anders naar te kijken en ermee om te gaan. Zo ontstaat er meer ruimte voor wat jouw leven fijn en betekenisvol maakt, ook als die problemen er nog zijn.
En als je even niet weet hoe?
Dat klinkt natuurlijk makkelijker dan het soms is. Zeker wanneer je in een diepe put zit, moe bent of de weg even kwijt bent.
Dit schrijven is dan ook geen oproep om alsmaar vooruit te moeten. Soms zet je twee stappen vooruit en daarna drie terug. Soms is op adem komen precies wat je nodig hebt. Ook rust nemen, een grens aangeven of hulp vragen kan een stap zijn in de richting van wat jij belangrijk vindt.
Het hoeft niet meteen een groot plan te worden. Je hoofd hoeft er echt niet direct een vijfjarenplan van te maken. Misschien begint het met even naar buiten gaan, iemand bellen bij wie je je prettig voelt of tijd maken voor iets waar je van geniet.
We kunnen het verleden niet wissen. Een wis-knop zou soms best handig zijn, maar die is helaas niet meegeleverd. Wel kunnen we nieuwe ervaringen opdoen, andere perspectieven ontdekken en oefenen met een andere manier van reageren op wat ons hoofd vertelt.
Zo ontwikkelen we onze psychologische flexibiliteit: het vermogen om ruimte te maken voor wat we denken en voelen, mee te bewegen met wat het leven brengt en keuzes te maken die passen bij wat we belangrijk vinden.
In een volgende blog vertel ik meer over psychologische flexibiliteit en waardegeleide doelen.
Een klein moment van bewustwording
Voor nu nodig ik je uit om eens nieuwsgierig te kijken naar wat er bij jou gebeurt. Misschien ontdek je gedachten of gewoontes die je ongemerkt tegenhouden.
Je hoeft niets op te lossen en er zijn geen goede of foute antwoorden. Het is geen huiswerk dat volgende week nagekeken wordt. 😉
- Vastzitten in gedachten
In welke herinneringen, zorgen, angsten of zelfkritische gedachten blijf je hangen? Zijn er gedachten waardoor je je laat tegenhouden of waarmee je jezelf steeds op je kop geeft? - Dingen die energie kosten
Wat doe je als het moeilijk wordt? Ga je bijvoorbeeld piekeren, uitstellen, je terugtrekken of juist steeds harder werken? Helpt dat alleen op het moment zelf, of ook op langere termijn? - Worstelen met gevoelens
Welke gevoelens of emoties vind je lastig om toe te laten? Wat doe je meestal om ze niet te hoeven voelen of ze zo snel mogelijk kwijt te raken? - Uitdagingen uit de weg gaan
Welke situaties, mensen of activiteiten vermijd je? Is er iets wat je blijft uitstellen of waarmee je bent gestopt, terwijl het eigenlijk wel belangrijk voor je is?
En wat doe je met die antwoorden?
Het begint met opmerken: hé, dit gebeurt er bij mij.
Dat is voor nu al genoeg. Je hoeft jezelf er niet óók nog om te veroordelen. Je hoofd heeft waarschijnlijk al genoeg meningen.
Misschien herken je een gedachte die vaak de leiding neemt. Je kunt dan eens oefenen met de zin:
“Ik merk dat ik de gedachte heb dat…”
Bijvoorbeeld: “Ik merk dat ik de gedachte heb dat ik het toch niet kan.”
Zo oefen je om de gedachte op te merken als een gedachte, waardoor er iets meer ruimte kan ontstaan om te kiezen wat je ermee doet.
En als er vandaag ruimte voor is, vraag jezelf dan af:
Wat is één kleine stap die ik kan zetten richting iets wat voor mij waardevol is?
Een berichtje sturen. Even buiten zitten. Een grens aangeven. Of bewust rust nemen.
Je hoeft vandaag niet je hele leven te veranderen. Voluit leven mag ook klein beginnen.